जगदिश साही
सुर्खेत । त्रिभुवन विश्वविद्यालयको आङ्गिक क्याम्पसका रूपमा रहेको सुर्खेत बहुमुखी क्याम्पसमा २०८२/0८३ शैक्षिक सत्रअन्तर्गत प्रथम वर्षको नियमिततर्फको प्राक्टिकल परीक्षा साँझ अबेरसम्म सञ्चालन भएको विषय विवादमा आएको छ।
विद्यार्थीहरूका अनुसार २०८३ साउन ८ गते सञ्चालन गरिएको “भाषा तथा भाषाविज्ञानको आधार विषय” विषयको प्राक्टिकल तथा भाइभा परीक्षा साँझ करिब ९ बजेसम्म सञ्चालन भएको थियो। परीक्षा निर्धारित समयभन्दा निकै अबेरसम्म सञ्चालन भएपछि विद्यार्थीको सुरक्षा, परीक्षा व्यवस्थापन तथा क्याम्पस प्रशासनको भूमिकामाथि प्रश्न उठेका हुन्।
विद्यार्थी पक्षले परीक्षा सञ्चालनको समय, बाह्य परीक्षकको व्यवस्थापन र एकै दिनमा सबै विद्यार्थीको भाइभा लिनुपर्ने अवस्थाबारे स्पष्टता माग गरेको छ। उनीहरूले त्रिभुवन विश्वविद्यालयको परीक्षा सञ्चालनसम्बन्धी नियम तथा क्याम्पसको आन्तरिक कार्यतालिकाअनुसार परीक्षा व्यवस्थापन गर्नुपर्ने भए पनि त्यसको असर विद्यार्थीमाथि पर्न नहुने बताएका छन्।
रातिसम्म परीक्षा सञ्चालनको औचित्यमाथि प्रश्न
विद्यार्थीहरूले राति ९ बजेसम्म परीक्षा सञ्चालन गर्न त्रिभुवन विश्वविद्यालयको सम्बन्धित निकायबाट अनुमति दिइएको हो वा होइन भन्ने विषय स्पष्ट पार्न माग गरेका छन्।
यदि त्यस्तो समयसम्म परीक्षा सञ्चालन गर्ने अनुमति थियो भने त्यसको आधिकारिक आधार सार्वजनिक गर्नुपर्ने र अनुमति थिएन भने कसको निर्णयमा परीक्षा रातिसम्म सञ्चालन भयो भन्नेबारे छानबिन हुनुपर्ने उनीहरूको माग छ।
विशेषगरी विभिन्न स्थानबाट क्याम्पस आउने विद्यार्थीहरू राति अबेरसम्म परीक्षा सकेर घर फर्किनुपर्ने अवस्थाले सुरक्षाको प्रश्नसमेत सिर्जना गरेको विद्यार्थीहरूको भनाइ छ।
सुर्खेत बहुमुखी क्याम्पसमा अध्ययनरत विद्यार्थीहरू इत्राम, प्रितना, लाटीकोइली, धुल्याबी, मूलपानी, भुरेली, बाङ्गेसिमललगायत विभिन्न क्षेत्रमा बसोबास गर्दै आएका छन्। यस्तो अवस्थामा साँझ अबेरसम्म परीक्षा सञ्चालन गर्दा विद्यार्थीहरूलाई घर फर्कन समस्या हुनसक्ने उनीहरूको गुनासो छ।
‘विद्यार्थीलाई रातिसम्म क्याम्पसमा राख्नु सामान्य विषय होइन’
क्याम्पसमा अध्ययनरत विद्यार्थी तथा युवा समाजसेवी एवं विद्यार्थी नेता हरिभक्त घिमिरेले विद्यार्थीलाई रातिसम्म क्याम्पसमा राखेर प्राक्टिकल परीक्षा सञ्चालन गर्नु गम्भीर विषय भएको बताएका छन्।
उनका अनुसार सरकारी कार्यालय तथा शैक्षिक संस्थामा काम गर्ने निश्चित समय र प्रक्रिया हुने भएकाले विद्यार्थीलाई राति अबेरसम्म क्याम्पसमा राखेर परीक्षा सञ्चालन गर्नु सामान्य विषयका रूपमा लिन नहुने बताए।
स्वास्थ्य समस्याका कारण आफू उक्त दिन क्याम्पसमा उपस्थित हुन नसकेको उल्लेख गर्दै घिमिरेले विद्यार्थीहरूसँग क्षमासमेत मागेका छन्। आफूले प्राप्त गरेको जानकारीअनुसार सम्बन्धित विषयको प्राक्टिकल तथा भाइभा साँझ करिब ९ बजेसम्म सञ्चालन भएको भन्दै उनले यसबारे सम्बन्धित शिक्षक तथा क्याम्पस प्रशासनसँग छलफल गर्ने बताएका छन्।
घिमिरेले प्रश्न गरेका छन्, “राति अबेरसम्म क्याम्पसमा राखेर विद्यार्थीलाई घर पठाउँदा बाटोमा कुनै समस्या आयो भने त्यसको जिम्मेवारी कसले लिनेरु”
उनले परीक्षा सञ्चालनमा आन्तरिक र बाह्य परीक्षकबीचको समन्वय तथा क्याम्पस प्रशासनको भूमिकाबारे पनि स्पष्टता आवश्यक रहेको बताए।
‘एकै दिन सबैको भाइभा लिनुपर्ने बाध्यता किनरु’
विद्यार्थी पक्षले बाह्य परीक्षक बोलाइएको भए पनि सबै विद्यार्थीको प्राक्टिकल तथा भाइभा एकै दिनमा सम्पन्न गर्नुपर्ने बाध्यता किन सिर्जना भयो भन्ने प्रश्न उठाएको छ।
विद्यार्थीहरूका अनुसार परीक्षा व्यवस्थापन गर्दा विद्यार्थीको संख्या, बाह्य परीक्षकको उपलब्धता, क्याम्पसको कार्यतालिका तथा परीक्षा सञ्चालनसम्बन्धी व्यवस्थालाई ध्यानमा राखेर समय निर्धारण गर्न सकिने अवस्था हुन्छ।
तर सबै विद्यार्थीको भाइभा एकै दिनमा लिने प्रयासका कारण परीक्षा रातिसम्म लम्बिएको हुनसक्ने उनीहरूको आशंका छ। यद्यपि यस विषयमा सम्बन्धित क्याम्पस तथा विश्वविद्यालयको आधिकारिक धारणा आउन बाँकी छ।
विद्यार्थीहरूले बाह्य परीक्षक बोलाउनेदेखि परीक्षा सञ्चालनको समय निर्धारणसम्मको प्रक्रियामा कहाँ कमजोरी भयो भन्ने विषयमा छानबिन गर्न माग गरेका छन्।
नम्बर छुट्ने र अभिलेख व्यवस्थापनमा पनि चिन्ता
विद्यार्थीहरूले प्राक्टिकल परीक्षामा नम्बर छुट्ने, रेकर्ड व्यवस्थापनमा त्रुटि हुने वा परीक्षा सञ्चालन प्रक्रियामा कमजोरी हुने अवस्था आएमा त्यसको जिम्मेवारी कसले लिने भन्ने प्रश्नसमेत उठाएका छन्।
विशेषगरी बाह्य परीक्षकले आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गरेर फर्किएपछि कुनै विद्यार्थीको प्राक्टिकल वा भाइभा नम्बर छुटेको अवस्थामा त्यसलाई सच्याउने प्रक्रिया के हुने भन्नेबारे विद्यार्थीहरू अन्योलमा छन्।
उनीहरूले परीक्षा सञ्चालनजस्तो संवेदनशील विषयमा सम्बन्धित विषयका शिक्षक, आन्तरिक परीक्षक, बाह्य परीक्षक, परीक्षा व्यवस्थापन पक्ष तथा क्याम्पस प्रशासनबीच पर्याप्त समन्वय हुनुपर्ने बताएका छन्।
क्याम्पस प्रमुख खनाल भन्छन्– ‘परीक्षा सञ्चालनमा मेरो सरोकार थिएन’
यस विषयमा सुर्खेत बहुमुखी क्याम्पसका क्याम्पस प्रमुख माधवप्रसाद खनालले भने आफू उक्त प्राक्टिकल परीक्षा सञ्चालनको प्रक्रियामा प्रत्यक्ष रूपमा संलग्न नरहेको बताएका छन्।
खनालका अनुसार सम्बन्धित विषयको प्राक्टिकल तथा भाइभा परीक्षा सञ्चालनमा क्याम्पस प्रमुखका रूपमा आफ्नो प्रत्यक्ष सरोकार नरहेको भए पनि घटना र त्यसबाट विद्यार्थीमा परेको असरबारे आफूले जानकारी पाएको बताए।
उनले परीक्षा सञ्चालनका क्रममा कमजोरी भएको महसुस भएको र विद्यार्थीहरूलाई परेको समस्या समाधान गर्न प्रशासनले आवश्यक पहल गर्नुपर्ने बताएका छन्।
क्याम्पस प्रमुख खनालले “परीक्षा सञ्चालनमा आफ्नो सरोकार नभए पनि भएको कमजोरी गलत भएको महसुस भएको” भन्दै आगामी दिनमा यस्ता समस्या दोहोरिन नदिन सम्बन्धित पक्षबीच आवश्यक समन्वय हुनुपर्ने धारणा राखेका छन्।
उनका अनुसार विद्यार्थीले समस्या उठाएपछि त्यसलाई बेवास्ता गर्नुभन्दा वास्तविक अवस्था बुझेर समाधानतर्फ जानुपर्ने आवश्यकता छ। परीक्षा सञ्चालनमा आन्तरिक र बाह्य परीक्षकबीच समन्वय तथा व्यवस्थापनमा देखिएको कमजोरी भए त्यसलाई सुधार गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ।
क्याम्पस प्रशासनमाथि अब मुख्य प्रश्न
विद्यार्थीको गुनासो र क्याम्पस प्रमुखको भनाइपछि अब परीक्षा सञ्चालनको वास्तविक प्रक्रिया के थियो भन्ने विषयमा स्पष्टता आवश्यक देखिएको छ।
प्राक्टिकल तथा भाइभा परीक्षा सञ्चालनका लागि बाह्य परीक्षक कहिले बोलाइएको थियो, परीक्षा कति विद्यार्थीको थियो, क्याम्पसले परीक्षा सञ्चालनका लागि कुन समयतालिका बनाएको थियो र परीक्षा राति ९ बजेसम्म पुग्नुको वास्तविक कारण के थियो भन्ने विषय सार्वजनिक हुनुपर्ने विद्यार्थीहरूको माग छ।
त्यस्तै, राति अबेरसम्म परीक्षा सञ्चालन गर्ने विषयमा त्रिभुवन विश्वविद्यालय वा सम्बन्धित परीक्षा निकायबाट कुनै अनुमति वा निर्देशन थियो कि थिएन भन्ने विषय पनि स्पष्ट हुनुपर्ने देखिन्छ।
नियम र व्यवस्थापनबारे छानबिन आवश्यक
विद्यार्थीहरूको गुनासो तथा क्याम्पस प्रमुखको प्रारम्भिक भनाइले परीक्षा सञ्चालन प्रक्रियामा आन्तरिक तथा बाह्य परीक्षकबीचको समन्वय, परीक्षा व्यवस्थापन र प्रशासनिक भूमिकाबारे थप स्पष्टता आवश्यक देखाएको छ।
यद्यपि परीक्षा रातिसम्म सञ्चालन हुनु नियमविपरीत नै थियो भन्ने निष्कर्षमा पुग्नुअघि त्रिभुवन विश्वविद्यालयको सम्बन्धित परीक्षा सञ्चालनसम्बन्धी व्यवस्था, क्याम्पसको आन्तरिक नियम, परीक्षा तालिका र बाह्य परीक्षकसम्बन्धी व्यवस्था अध्ययन गर्नुपर्ने हुन्छ।
त्यसैले घटनाबारे निष्पक्ष रूपमा छानबिन गरी परीक्षा सञ्चालनको निर्णय कसले गरेको थियो, समय निर्धारण कसरी भयो, विद्यार्थीलाई अबेरसम्म राख्नुको कारण के थियो र भविष्यमा यस्ता समस्या दोहोरिन नदिन के सुधार गर्न सकिन्छ भन्ने विषय स्पष्ट पार्न विद्यार्थीहरूले माग गरेका छन्।
विद्यार्थीको भविष्यसँग प्रत्यक्ष जोडिएको परीक्षा प्रक्रियामा देखिने सामान्य कमजोरीले समेत ठूलो असर पार्न सक्ने भएकाले सम्बन्धित निकायले विद्यार्थीको गुनासोलाई गम्भीरतापूर्वक लिएर आवश्यक छानबिन तथा समन्वय गर्नुपर्ने देखिन्छ।
